معجزه آبخوانداری در دشت سهرین قره چریان: از کنترل سیلاب و تغذیه سفرههای آب زیرزمینی تا احیای گونههای جانوری و گیاهی در خطر انقراض
هیئت اعزامی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری کشور به سرپرستی دکتر شیرانی، رئیس اداره طرحهای پیشاهنگ و ترویج یافتههای تحقیقاتی، روز یکشنبه ۹ آذر ۱۴۰۴ با همراهی خانم دکتر شیخ و مهندس غریبرضا، از ایستگاه تحقیقاتی، آموزشی و ترویجی آبخوانداری قرهچریان در دشت سهرین-قرهچریان زنجان بازدید کرد. در این بازدید میدانی، دکتر رستمیزاد، رئیس ایستگاه، هیئت را همراهی نمود.
هیئت ابتدا در محل ایستگاه حضور یافت و از نزدیک با امکانات موجود، ساختمان اداری، ابنیه فنی و سازههای پخش سیلاب و تجهیزات پیشرفته پایش هیدرولوژیکی و هواشناسی آشنا شد. دکتر رستمیزاد در جریان این بازدید، گزارش جامعی از دستاوردهای بیش از سه دهه اجرای طرح پخش سیلاب بر سفره آب زیرزمینی دشت سهرین – قرهچریان ارائه داد.
وی با استناد به دادههای پایش بلندمدت اعلام کرد: این طرح موفق شده است سفرههای آب زیرزمینی را بهطور مؤثر تغذیه کند، سیلابهای مخرب را مهار نماید، منابع آب پایدار برای شرب و کشاورزی تأمین کند، سطح زیر کشت آبی را بهطور چشمگیری افزایش دهد، فرصتهای شغلی مستقیم و غیرمستقیم متعددی ایجاد نماید، روند مهاجرت از روستا به شهر را معکوس کند، آب شرب روستاهای پاییندست را تأمین نماید و حتی زیستگاه گونههای گیاهی و جانوری در خطر انقراض را احیا کند.
رئیس ایستگاه قرهچریان تأکید کرد که اجرای طرحهای پایش مستمر و جامع، تمام اثرات مثبت را در قالب گزارشهای فنی دقیق، دستورالعملهای اجرایی و پایگاه داده قدرتمند مستند کرده است تا این تجربه بهعنوان الگویی قابل تعمیم در سایر مناطق کشور ارائه شود.
در ادامه، هیئت از سازههای پخش سیلاب شامل چندین بند سنگملاتی، سردهنهها، سرریزها و سازههای خاکی احداثشده طی دو دهه گذشته بازدید کرد. تأثیر چشمگیر این سازهها بر کنترل سیلابهای فصلی، نفوذ آب به سفره زیرزمینی و احیای پوشش گیاهی کاملاً مشهود بود.
دکتر شیرانی در حین عبور از میان عرصههای احیاشده با ابراز شگفتی اظهار داشت: «آنچه امروز در قرهچریان شاهد آن هستیم، فراتر از یک پروژه فنی است؛ اینجا یک الگوی موفق توسعه پایدار شکل گرفته که در آن آب، اشتغال، مهاجرت معکوس و حتی حیاتوحش بهطور همزمان احیا شدهاند.»
هیئت همچنین از عرصههایی بازدید کرد که بهدلیل تغذیه مصنوعی آبخوان، پوشش گیاهی طبیعی بهطور کامل احیا شده و اکنون به زیستگاهی امن برای گونههای ارزشمند جانوری از جمله گوزن زرد ایرانی، گراز، گرگ، روباه، انواع پرندگان مهاجر و گونههای گیاهی کمیاب تبدیل شده است.
خانم دکتر شیخ و مهندس غریبرضا در این بخش پیشنهاد دادند که با ایجاد مسیرهای مشخص بازدید، نصب تابلوهای راهنما و معرفی جاذبههای اکولوژیکی منطقه، قرهچریان به مقصدی مهم برای اکوتوریسم علمی و طبیعتگردی تبدیل شود.
بازدید که بیش از پنج ساعت و تا ساعت 19 به طول انجامید، در جمع کارشناسان و کارکنان ایستگاه به پایان رسید. دکتر شیرانیراد در سخنان پایانی با تقدیر از تلاشهای شبانهروزی تیم ایستگاه گفت: «قرهچریان امروز نه فقط یک ایستگاه تحقیقاتی، بلکه نماد موفق همافزایی علم، عمل و توسعه محلی است. پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری تمامقد از این الگو حمایت میکند و تا تبدیل شدن آن به برند ملی آبخوانداری ترویجی کشور از هیچ تلاش و حمایتی دریغ نخواهد کرد.»
این بازدید میدانی بهعنوان نقطه عطفی در تقویت همکاری پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری با ایستگاههای پیشرو کشور ثبت شد و مقدمهای برای اجرای سریع مصوبات، تخصیص اعتبار و ساخت زیرساختهای جدید تحقیقاتی، آموزشی و ترویجی در ایستگاه قرهچریان گردید
